ĐẠO HIẾU – GỐC RỄ CỦA ĐẠO LÀM NGƯỜI

ĐẠO HIẾU – GỐC RỄ CỦA ĐẠO LÀM NGƯỜI

Cổ nhân có câu: “百善孝為先” – Bách thiện hiếu vi tiên, nghĩa là trong trăm điều thiện, đạo hiếu đứng đầu. Bởi người không biết kính trọng đấng sinh thành, dù tài cao học rộng, công danh hiển hách, cũng khó được xem là người có đức hạnh trọn vẹn.

Người đời thường mải mê cầu danh, cầu lợi, mong một bước lên mây, nhưng lại quên rằng bản thân có được ngày hôm nay là nhờ ai? Thân thể này do cha mẹ sinh thành, máu thịt này do cha mẹ dưỡng dục, từng bước trưởng thành đều in dấu bao tháng năm nhọc nhằn của đấng sinh thành. Khi ta còn thơ bé, cha mẹ thức khuya dậy sớm, chỉ mong con được bình an. Khi ta khôn lớn, cha mẹ tóc bạc lưng còng, lại chỉ mong con có một cuộc đời yên ổn.

Thế nhưng, có một nghịch lý đau lòng: khi còn nhỏ, ta mong cha mẹ mau giàu có để được đủ đầy; khi trưởng thành, ta mong cha mẹ đừng can thiệp vào cuộc sống của mình; đến khi có đủ tiền bạc để báo đáp, đôi khi người cần được báo đáp lại chẳng còn trên đời.

Cổ nhân dạy: “Thụ dục tĩnh nhi phong bất chỉ, tử dục dưỡng nhi thân bất đãi.” Cây muốn lặng mà gió chẳng ngừng, con muốn phụng dưỡng mà cha mẹ chẳng còn. Đây là nỗi bi ai lớn nhất của chữ hiếu. Có những món nợ tiền bạc, ta có thể trả trong một đời; nhưng ân sinh thành dưỡng dục, dẫu đem cả đời báo đáp, cũng khó mà đền hết.

Người bất hiếu thường có nhiều lý do để biện minh. Người thì nói cha mẹ không hiểu mình. Người thì trách cha mẹ nghèo hèn, không cho mình được cuộc sống như người khác. Người lại cho rằng bản thân bận rộn mưu sinh, đợi khi thành công rồi mới phụng dưỡng. Nhưng thử hỏi, cha mẹ đã từng đợi đến khi con thành đạt mới yêu thương con hay chưa? Khi con bệnh tật, cha mẹ có đòi con phải trả tiền mới chăm sóc hay không? Khi con thất bại, cha mẹ có vì thế mà từ bỏ con hay không?

Đời người có thể gặp trăm ngàn quý nhân, nhưng người sẵn lòng hy sinh cho ta mà không tính toán thiệt hơn, thường chính là cha mẹ. Ngoài xã hội, người ta có thể kính trọng ta vì tiền tài, địa vị; nhưng trong mắt cha mẹ, dù ta là người thành công hay thất bại, ta vẫn là đứa con mà họ từng nâng niu trong vòng tay.

Hiếu không phải là đợi cha mẹ già yếu mới phụng dưỡng, cũng không phải chỉ mua sắm lễ vật đắt tiền vào những ngày giỗ Tết. Hiếu nằm ở những điều bình dị nhất: một lời hỏi han khi cha mẹ đau ốm, một bữa cơm quây quần, một thái độ nhẫn nại khi cha mẹ tuổi cao trí nhớ kém, một lần trở về nhà dù ngoài kia còn bao công việc bộn bề.

Có người xây nhà cao cửa rộng cho cha mẹ nhưng chẳng có thời gian ngồi xuống chuyện trò. Có người gửi tiền về mỗi tháng nhưng chưa từng hỏi cha mẹ đêm qua ngủ có ngon không. Có người ngoài miệng nói thương cha mẹ, nhưng trong từng lời ăn tiếng nói lại thiếu đi sự kính trọng. Nên nhớ, vật chất có thể làm cha mẹ đủ đầy, nhưng tình thân mới khiến cha mẹ cảm thấy không bị bỏ quên.

Tuy nhiên, đạo hiếu của cổ nhân không phải là sự phục tùng mù quáng. Hiếu không có nghĩa cha mẹ nói sai cũng phải nghe, cha mẹ làm điều bất nghĩa cũng phải thuận theo. Người xưa có đạo lý: “Phụ hữu tranh tử, tắc thân bất hãm ư bất nghĩa.” Người làm con phải biết can gián cha mẹ khi cha mẹ đi sai đường, nhưng lời can gián phải xuất phát từ lòng kính trọng, chứ không phải từ sự ngạo mạn. Kính mà không mù quáng, thuận mà không mất nguyên tắc, ấy mới là hiếu có trí tuệ.

Người có hiếu không nhất thiết phải giàu sang. Kẻ nghèo khó vẫn có thể phụng dưỡng cha mẹ bằng sự chân thành. Người ở xa vẫn có thể quan tâm bằng những cuộc gọi hỏi han. Người chưa có điều kiện vật chất vẫn có thể làm tròn bổn phận bằng thái độ tử tế và trách nhiệm. Bởi cha mẹ không phải lúc nào cũng cần con cái mang về bao nhiêu tiền; nhiều khi điều họ mong mỏi chỉ là con mình sống lương thiện, bình an và không đi vào con đường sai trái.

Hãy nhớ ba điều trong đạo hiếu.

Thứ nhất, khi cha mẹ còn sống, hãy dành thời gian ở bên. Đừng lấy sự bận rộn làm cái cớ để trì hoãn tình thân. Công việc có thể làm lại, tiền bạc có thể kiếm thêm, nhưng thời gian bên cha mẹ một khi đã mất thì không thể tìm về.

Thứ hai, khi cha mẹ còn khỏe, hãy phụng dưỡng bằng hành động. Đừng đợi đến lúc cha mẹ nằm trên giường bệnh mới hối hận vì những lần chưa kịp trở về. Đừng đợi đến ngày tang lễ mới nói những lời yêu thương mà lúc sinh thời chưa từng nói.

Thứ ba, hãy giữ gìn phẩm hạnh của bản thân. Người con có hiếu không chỉ chăm lo cho cha mẹ về vật chất, mà còn phải biết sống sao cho cha mẹ không phải đau lòng vì những việc làm sai trái của mình. Một đời sống ngay thẳng, có trách nhiệm, biết thương người, biết giữ chữ tín, cũng là cách làm rạng danh gia phong.

Cổ nhân coi hiếu là gốc của nhân luân, bởi một người biết nhớ ơn nơi mình sinh ra mới có nền tảng để biết ơn những người đã giúp đỡ mình. Người biết kính cha mẹ mới hiểu được giá trị của tình thân. Người biết chăm sóc đấng sinh thành mới thấu hiểu trách nhiệm của một con người trong gia đình và xã hội.

Đừng để đến khi trước mặt chỉ còn di ảnh, ta mới hiểu một cuộc gọi đã từng quý giá đến nhường nào. Đừng để đến khi không còn nghe được tiếng cha, tiếng mẹ, ta mới tiếc nuối những lần mình đã vô tâm. Đừng đem cả cuộc đời chạy theo thiên hạ, để rồi người thân nhất lại phải sống trong cô quạnh.

Danh vọng có thể khiến người đời ngưỡng mộ, tiền tài có thể khiến người đời kính nể, nhưng chữ hiếu mới cho thấy chiều sâu nhân cách của một con người.

Người có hiếu không nhất thiết phải làm nên đại nghiệp, nhưng nhất định phải biết sống có trước có sau. Người có thể chưa cho cha mẹ một cuộc sống giàu sang, nhưng đừng để cha mẹ phải chịu thêm nỗi đau vì sự vô tâm của mình.

Bởi suy cho cùng, đời người có thể đi vạn dặm để tìm kiếm phú quý, nhưng nơi đáng để trở về nhất vẫn là mái nhà có cha mẹ. Khi cha mẹ còn hiện diện, hãy trân trọng. Khi cha mẹ còn chờ đợi, hãy trở về. Và khi còn có thể gọi hai tiếng cha mẹ, xin đừng để những lời yêu thương chỉ còn được nói trước một nấm mồ.

Cây có cội mới nở cành xanh ngọn, nước có nguồn mới bể rộng sông sâu. Người có hiếu mới giữ được gốc rễ làm người. Quên nguồn cội, dẫu đứng trên đỉnh cao danh vọng, cũng chỉ là chiếc lá lìa cành giữa cơn gió cuộc đời.

ĐẠO HIẾU – KHI LÒNG BIẾT ƠN TRỞ THÀNH THƯỚC ĐO NHÂN CÁCH

Có những đạo lý, người ta phải đi gần hết một đời mới thấu hiểu. Có những món nợ, dù đem cả đời ra trả cũng chẳng thể trả cho trọn. Và có một thứ tình nghĩa, khi còn thì ta thường xem là lẽ đương nhiên, đến lúc mất đi mới biết đó là ân tình không gì thay thế được. Ấy chính là công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ.

Người xưa dạy: “Bách thiện hiếu vi tiên” – trong trăm điều thiện, chữ hiếu đứng đầu. Bởi lẽ, một người nếu ngay cả cha mẹ đã sinh thành mình mà còn chẳng biết thương yêu, kính trọng, thì thử hỏi lòng nhân nghĩa của người ấy có thể sâu được đến đâu? Người có thể nói lời đạo đức với thiên hạ, có thể làm việc thiện trước mặt người đời, nhưng nếu quay lưng với đấng sinh thành, thì cái thiện ấy vẫn còn một khoảng trống lớn trong tâm hồn.

Có một câu chuyện xưa kể rằng, một người con đưa mẹ già lên núi, định bỏ mẹ lại vì cho rằng bà đã tuổi cao, không còn khả năng làm việc, chỉ trở thành gánh nặng cho gia đình. Trên đường đi, người mẹ lặng lẽ bẻ những cành cây ven đường, thả xuống từng đoạn. Người con thấy vậy liền hỏi: “Mẹ làm thế để làm gì?”. Bà đáp: “Mẹ sợ con không tìm được đường trở về”.

Người con nghe xong, lòng đau như cắt. Đến tận giây phút bị chính con mình bỏ rơi, người mẹ vẫn chỉ lo con lạc đường. Còn người con, khi nghĩ đến việc trút bỏ gánh nặng, lại chẳng hề nghĩ rằng người đang bị bỏ lại chính là người từng bế mình qua bao tháng ngày gian khó.

Câu chuyện ấy khiến người ta phải tự hỏi: Trên đời này, có bao nhiêu tình yêu vẫn tiếp tục cho đi ngay cả khi người nhận đã không còn xứng đáng? Cha mẹ đôi khi chính là những người như thế. Con có thể trưởng thành, có thể thành đạt, có thể đi khắp thế gian, nhưng trong mắt cha mẹ, con vẫn là đứa trẻ từng cần một bàn tay dắt qua đường.

Kinh Thánh trong Xuất Ê-díp-tô Ký chương 20 câu 12 chép rằng: “Hãy hiếu kính cha mẹ ngươi, hầu cho ngươi được sống lâu trên đất mà Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi ban cho.” Đây không chỉ là một lời khuyên về cách cư xử, mà còn là điều răn của Đức Chúa Trời. Hiếu kính cha mẹ không phải là một phong tục riêng của một dân tộc, cũng chẳng phải một lễ nghi để phô bày trước thiên hạ. Đó là bổn phận đạo đức được đặt trong trật tự thiêng liêng của đời sống con người.

Nhưng muốn hiểu sâu chữ hiếu, hãy nhìn vào một câu chuyện khác trong Kinh Thánh: câu chuyện về Chúa Giê-xu trên thập tự giá.

Khi ấy, Ngài đang chịu đau đớn tột cùng, thân thể bị đóng đinh, hơi thở mỗi lúc một cạn. Đó là giờ phút mà con người thường chỉ nghĩ đến nỗi đau của chính mình. Thế nhưng, giữa cơn thống khổ ấy, Chúa Giê-xu vẫn nhìn thấy mẹ Ngài đứng gần thập tự giá. Ngài phán với mẹ: “Hỡi đàn bà kia, đó là con của ngươi!”, rồi phán với môn đồ: “Đó là mẹ ngươi!” (Giăng chương 19 câu 26–27).

Hãy suy ngẫm điều này: Trong giờ phút đối diện với sự chết, Chúa Giê-xu vẫn không quên người mẹ đang đứng dưới chân thập tự giá. Ngài không để tình yêu dành cho mẹ chỉ nằm trong những lời nói khi cuộc đời bình an, mà thể hiện bằng sự quan tâm và trách nhiệm ngay giữa đau thương cùng cực.

Đây là một bài học vô cùng sâu sắc: Hiếu kính không chỉ được chứng minh khi ta có thời gian, tiền bạc và sự thuận lợi; nó còn được bày tỏ qua việc ta không quên trách nhiệm của mình ngay cả khi bản thân đang đối diện với những khó khăn lớn nhất.

Người đời thường đợi đến khi giàu có mới báo hiếu, đợi đến khi thành công mới phụng dưỡng, đợi đến khi có nhà cao cửa rộng mới đón cha mẹ về sống cùng. Nhưng đời người có một điều nghiệt ngã: cha mẹ không thể đứng mãi ở đó để chờ ngày ta thành công. Tóc họ bạc từng ngày, bước chân họ chậm từng tháng, sức khỏe họ hao mòn theo từng năm. Ta có thể kiếm lại tiền đã mất, làm lại sự nghiệp đã dang dở, nhưng không thể mua lại một buổi chiều đã qua cùng cha mẹ.

Có người dành cả thanh xuân để làm vừa lòng thiên hạ, nhưng lại chẳng có nổi một giờ để ngồi nghe cha mẹ kể chuyện cũ. Có người sẵn sàng bỏ ra hàng chục triệu đồng để giữ thể diện với người ngoài, nhưng lại tiếc một khoản nhỏ để cha mẹ khám bệnh. Có người nói với bạn bè hàng trăm lời dịu dàng, nhưng khi nói chuyện với cha mẹ lại chỉ còn sự cáu gắt và thiếu kiên nhẫn.

Ấy là một nghịch lý đáng buồn của nhân sinh: Ta thường dành sự tử tế nhất cho người ngoài, nhưng lại để những người yêu thương mình nhất nhận lấy sự lạnh lùng nhất.

Tuy nhiên, chữ hiếu cũng cần được hiểu cho đúng. Hiếu kính không có nghĩa là cha mẹ nói gì cũng phải làm theo, bất kể đúng sai. Kinh Thánh trong Ê-phê-sô chương 6 câu 1 dạy: “Hỡi kẻ làm con cái, hãy vâng phục cha mẹ mình trong Chúa, vì điều đó là phải lắm.” Cụm từ “trong Chúa” nhắc chúng ta rằng sự vâng phục phải nằm trong khuôn khổ lẽ thật và ý muốn của Đức Chúa Trời. Một người con có hiếu không phải là người mù quáng thuận theo điều sai trái, mà là người biết kính trọng cha mẹ, biết khuyên giải bằng lòng yêu thương, không hỗn hào, không khinh miệt, cũng không lấy sự bất đồng làm cớ để đoạn tuyệt tình thân.

Kinh Thánh trong Ma-thi-ơ chương 15 câu 4–6 còn nghiêm khắc lên án những người dùng lý do tôn giáo để thoái thác trách nhiệm chăm sóc cha mẹ. Điều đó cho thấy Đức Chúa Trời không xem lòng đạo đức là những lời tuyên xưng ngoài môi miệng, trong khi bổn phận căn bản đối với gia đình lại bị bỏ quên.

Vậy nên, đừng nghĩ rằng chỉ cần dâng tiền cho nhà thờ, tham gia công việc thiện nguyện hay nói những lời đạo đức là đủ để chứng minh mình sống đẹp lòng Đức Chúa Trời. Nếu cha mẹ đang cần một cuộc gọi mà ta cứ trì hoãn, cần một bàn tay chăm sóc mà ta cứ viện cớ, cần một lời hỏi han mà ta chẳng buồn cất tiếng, thì hãy tự xét lại lòng mình.

Sứ đồ Phao-lô viết trong I Ti-mô-thê chương 5 câu 8 rằng người nào không chăm sóc người thân mình, nhất là người trong gia đình, thì đã chối bỏ đức tin. Lời ấy rất nghiêm khắc, bởi đức tin chân thật không chỉ được nhìn thấy trong nhà thờ, mà còn phải được thể hiện ngay trong mái nhà của mình.

Sau cùng, hãy nhớ một điều: Cha mẹ không cần con cái phải trở thành người giàu có nhất thiên hạ mới gọi là báo hiếu. Có khi điều họ mong mỏi chỉ là một bữa cơm đông đủ, một cuộc điện thoại hỏi thăm, một lần được con cái ngồi bên cạnh mà không nhìn đồng hồ, một câu nói dịu dàng thay cho những lời trách móc.

Người khôn ngoan không đợi mất đi mới học cách trân trọng. Người có đạo đức không đợi cha mẹ nằm xuống mới khóc thương công ơn sinh thành. Người thật sự hiểu chữ hiếu sẽ biết rằng báo hiếu không phải là việc làm để trả một món nợ, mà là cách sống xứng đáng với tình yêu mình đã nhận.

Cây có cội mới nở cành xanh ngọn, nước có nguồn mới bể rộng sông sâu. Con người có biết cúi đầu trước công ơn sinh thành mới mong đứng thẳng giữa cuộc đời. Đừng để đến ngày trước di ảnh cha mẹ, ta mới thốt lên hai chữ “giá như”. Bởi có những lời xin lỗi, dù chân thành đến đâu, cũng không còn người để lắng nghe; có những món quà, dù quý giá đến mấy, cũng không còn đôi tay để đón nhận.

Hãy hiếu kính cha mẹ khi còn có thể. Không phải vì sợ người đời chê trách, không phải để đổi lấy phước lành, mà bởi đó là điều phải lẽ trước mặt Đức Chúa Trời và là phẩm hạnh căn bản của một con người biết sống có ân, có nghĩa.